بیشترِ کسانی که در ارزشیابی WES گیر میکنند، نه پشت WES، که پشت دانشگاهِ خودشان در ایران میمانند. دلیلش روشن است: WES از دانشگاه ریز نمرات میخواهد، و دانشگاه تا وقتی مدرک شما «آزاد» نشده باشد، ریز نمرات رسمیِ قابل ترجمه صادر نمیکند. این مقاله همان حلقهٔ داخل ایران را باز میکند — حلقهای که برای دندانپزشکان یک گِرهِ اضافه هم دارد. اگر تصویر کلی فرایند را نمیدانید، اول مراحل گامبهگام WES را ببینید.
آزادسازی یعنی چه؟
پیش از صدور ریز نمرات قابل ترجمه، هر تعهد خدمتِ ناشی از تحصیل رایگان (تعهد خدمت) باید تسویه یا لغو شود. تا این کار انجام نشود، عملاً مدرکی برای فرستادن به WES ندارید. مسیرِ آزادسازی بسته به نوع دانشگاه فرق میکند و دقیقاً همینجاست که سه ریلِ متفاوت از هم جدا میشوند: وزارت علوم، دانشگاه آزاد، و وزارت بهداشت.
ریل اول — دانشگاههای دولتی (وزارت علوم) و سامانهٔ سجاد
برای دانشگاههای وزارت علوم، لغو تعهد از طریق سامانهٔ سجاد انجام میشود و هزینهاش هم داخل خودِ سامانه پرداخت میشود، نه مستقیم به دانشگاه. دو نکتهٔ عملی: آزادسازی از پایین به بالا انجام میشود (اول کارشناسی، بعد مقاطع بالاتر)، و خروجی این مرحله یک کد صحت (کد رهگیری سجاد) است که اعتبار مدرک شما را تأیید میکند. این کد، پیشنیاز ترجمهٔ رسمی و مهر دادگستری است؛ بدون آن، دارالترجمه و مراحل بعدی جلو نمیروند.
اگر بیرون از ایران هستید، بدانید که پورتالهای دولتی معمولاً مسدودِ جغرافیاییاند: VPN با آیپی ایران برای بارگذاری کار میکند، اما پرداخت به اپلیکیشن بانکی ایرانی نیاز دارد و احراز هویت سجاد به سیمکارتِ بهنامِ خودتان گره خورده است. راهکار رایج، هماهنگی با یک فرد مورد اعتماد در داخل ایران است.
ریل دوم — دانشگاه آزاد و سازمان مرکزی
همهٔ فارغالتحصیلان آزاد — از هر واحدی — باید از سازمان مرکزی در واحد علوم و تحقیقات (حصارک، تهران) اقدام کنند؛ هیچ واحد محلی نمیتواند مستقل با WES مکاتبه کند. تشکیل پروندهٔ حضوری الزامی است، اما یک نماینده میتواند بهجای شما حاضر شود (نامهٔ تفویض معمولاً کافی است؛ برای احتیاط وکالتنامهٔ رسمی آماده کنید). ریز نمرات لازم، نسخهٔ رسمی قابل ترجمه از سامانهٔ آموزشیار است، نه کارنامهٔ داخلی. اسناد اسکنشده با شماره مرجع در موضوع ایمیل به doc@intl.iau.ir فرستاده میشود و آزاد بهصورت الکترونیکی به WES منتقل میکند؛ پاکت فیزیکی پذیرفته نیست. استعلام اصالت هم از estelam.iau.ir است. یک تبصرهٔ مهم: رشتههای پزشکیِ آزاد جداگانه و از مسیر وزارت بهداشت پردازش میشوند، نه سازمان مرکزی — که ما را میرساند به ریل سوم.
ریل سوم — علوم پزشکی و فرم ۱۲ (گِرهِ ویژهٔ دندانپزشکان)
اینجا همان مرحلهای است که دندانپزشکان نباید از آن غافل شوند. فارغالتحصیلان دانشگاههای علوم پزشکی یک دروازهٔ تعیینکنندهٔ اضافه دارند: فرم شمارهٔ ۱۲.
فرم ۱۲ یک مجوز وزارت بهداشت است که به دانشگاه اجازه میدهد با نهادهای خارجی مثل WES مکاتبه کند. این فرم برای رشتههای علوم پزشکی — پزشکی، دندانپزشکی، پرستاری، داروسازی، مامایی و رشتههای پیراپزشکی — لازم است و برای فارغالتحصیلان وزارت علوم یا آزادِ غیرپزشکی موضوعیت ندارد. فرم را از سایت دانشگاه خودتان (برخی، مثل شهید بهشتی، آن را در بخش امور بینالملل میگذارند) یا از سامانهٔ دانشآموختگان وزارت بهداشت میگیرید. بررسیاش با حراست دانشگاه است و حدود ۷ تا ۱۰ روز زمان میبرد؛ هزینهٔ گزارششده حدود یک میلیون ریال است (متغیر). نکتهٔ خوب: اگر قبلاً فرم ۱۲ را (مثلاً برای CGFNS) گرفته باشید، در صورت بهروز بودن میتواند درخواستهای بعدی را هم پوشش دهد.
بعد از آزادسازی: کانال ارسال، دفتر بینالملل است
در هر سه ریل، پس از آزادسازی، اصلها و ترجمهها را با شماره مرجع به دفتر امور بینالملل دانشگاه میدهید و این دفتر است که اسناد را الکترونیکی به WES میفرستد؛ شما خودتان ریز نمرات را ارسال نمیکنید. یک نماینده میتواند تحویل را انجام دهد. گام بعدی، ترجمهٔ رسمی و پرسشِ همیشگیِ مهرهاست که در ترجمهٔ رسمی و مهر دادگستری و خارجه آمده. اگر بخواهید کل زنجیرهٔ تأیید اسناد ایران (که فراتر از WES است و به سفارتها هم میخورد) را ببینید، تأیید مدارک برای آلمان همان زنجیره را با جزئیات نشان میدهد.
چند نمونه از دانشگاههای علوم پزشکی
کانالها مؤسسهبهمؤسسه فرق دارد و تماسها و مبالغ هم تغییر میکنند؛ پس همیشه با دانشگاهِ خودتان قطعی کنید. چند نمونه برای جهتگیری: علوم پزشکی تهران (TUMS) از طریق دفتر بینالملل و سامانهٔ درخواست ریز نمرات اقدام میکند و معمولاً مهر مترجم کافی است؛ شهید بهشتی (SBMU) فرم ۱۲ را در سایت میگذارد (دقت کنید که «دانشگاه شهید بهشتیِ» وزارت علوم نهادی جداست)؛ شیراز فرم ۱۲ را آنلاین میگیرد اما گزارش شده که گاه مهر دادگستری/خارجه هم خواسته است — حتماً تأیید بگیرید؛ تبریز اسناد را بهصورت یک PDF و با لینک الکترونیکی به WES میفرستد. برای رشتههای پزشکیِ آزاد، کار از سازمان مرکزی و doc@intl.iau.ir پیش میرود و برخلاف آزادِ غیرپزشکی، ارائهٔ حضوریِ اصلها لازم نیست. این فهرست جای استعلامِ مستقیم از دانشگاه را نمیگیرد؛ تنها نشان میدهد که حتی میان دانشگاههای علوم پزشکی هم رویه یکدست نیست.
نکتهٔ راهبردی: این حلقه را زود شروع کنید
آزادسازی و فرم ۱۲، چون به نهادهای دولتی و حراست گره خوردهاند، کندترین و کمکنترلترین بخش پروندهاند. همان منطقی که سابقهٔ طرح را زود مستند میکنید، اینجا هم برقرار است: زنجیرهٔ آزادسازی را پیش از همهٔ کارهای WES کلید بزنید تا وقتی نوبت ارسال دانشگاه رسید، معطلِ تسویهٔ تعهد نمانید.
پرسشهای پرتکرار
دندانپزشک هستم؛ حتماً فرم ۱۲ لازم دارم؟ بله. دندانپزشکی از رشتههای علوم پزشکی است و فرم ۱۲ برایش الزامی است؛ بدون آن دانشگاه با WES مکاتبه نمیکند.
کد صحت سجاد را برای چه میخواهم؟ برای تأیید اعتبار مدرک و بهعنوان پیشنیاز ترجمهٔ رسمی و مهر دادگستری.
فارغالتحصیل آزاد هستم؛ از واحد خودم اقدام کنم؟ نه؛ از سازمان مرکزی (علوم و تحقیقات)؛ واحد محلی مستقل با WES کار نمیکند، و رشتههای پزشکی آزاد از مسیر وزارت بهداشت میروند.
از خارج ایران چطور سجاد را پیش ببرم؟ با هماهنگی فردی در داخل ایران؛ پورتال مسدود جغرافیایی است، پرداخت اپ بانکی ایرانی میخواهد و احراز هویت به سیمکارتِ بهنام شماست.
فرم ۱۲ چقدر طول میکشد؟ بررسی حراست حدود ۷ تا ۱۰ روز؛ آن را زود شروع کنید چون روی تقویم کل پرونده اثر میگذارد.
تصویر یکپارچهٔ مسیر کانادا در راهنمای کانادا.
