ارزشیابی WES برای متقاضیِ داخل آمریکا یا کانادا یک فرم آنلاین ساده است؛ برای فارغ‌التحصیل ایرانی، یک زنجیره است که نیمی از حلقه‌هایش داخل ایران بسته می‌شود. خبر خوب این است که مسیر، استخوان‌بندی مشخصی دارد و تنها بخشِ «گرفتن مدرک از دانشگاه» بسته به نوع دانشگاه فرق می‌کند. اگر هنوز نمی‌دانید WES و گزارش ECA اساساً چه‌اند، اول راهنمای پایه WES/ECA را بخوانید؛ این مقاله ترتیب اجرایی کار است.

گام ۱ — پورتال و نوع ارزشیابی را انتخاب کنید

اول تصمیم بگیرید پورتال کانادا (wes.org/ca) یا آمریکا (wes.org)، و ارزشیابی سند‌به‌سند (برای مهاجرت) یا درس‌به‌درس/ICAP (برای پذیرش و پروانه). این انتخاب، هزینه و خروجی شما را تعیین می‌کند و بعداً تغییرش یعنی سفارش جدید.

گام ۲ — حساب بسازید، پرداخت کنید، شماره مرجع بگیرید

حساب WES را بسازید و هزینه را بپردازید تا شماره مرجع (Reference Number) صادر شود. دو نکته که اغلب دیر فهمیده می‌شود: بخش بارگذاری مدارک فقط بعد از پرداخت باز می‌شود، و روی پورتال کانادا، IRCC به‌طور خودکار به گیرنده‌های گزارش اضافه می‌شود. هر متقاضی به حساب جداگانه نیاز دارد؛ حساب تکراری دردسر می‌سازد. این شماره مرجع، از این لحظه باید روی هر سند، هر پاکت و در موضوع هر ایمیل بیاید. (دربارهٔ پرداخت از داخل ایران که به‌خاطر تحریم مستقیم ممکن نیست، اینجا جداگانه توضیح داده‌ایم.)

گام ۳ — مدرک را آزاد کنید

پیش از آنکه دانشگاه ریز نمرات رسمیِ قابل ترجمه صادر کند، باید تعهد خدمت آزاد شده باشد. این مرحله برای دانشگاه‌های وزارت علوم از سامانهٔ سجاد، و برای آزاد و علوم پزشکی از مسیر خودشان انجام می‌شود. چون این حلقه می‌تواند هفته‌ها طول بکشد، آن را زود شروع کنید؛ جزئیات و فرم ۱۲ علوم پزشکی را در آزادسازی مدرک، کد سجاد و فرم ۱۲ آورده‌ایم — مرحله‌ای که مخصوص دندانپزشکان حساس است.

گام ۴ — ترجمهٔ رسمی بگیرید

دانشنامه و ریز نمرات باید ترجمهٔ رسمی شوند. آنچه WES می‌خواهد مهرِ خودِ مترجم رسمی است؛ اما اینکه دانشگاهِ شما برای ارسال، مهر دادگستری و خارجه هم بخواهد یا نه، متغیر است. این تمایز مهم را در ترجمهٔ رسمی و مهر دادگستری و خارجه باز کرده‌ایم.

گام ۵ — دانشگاه ریز نمرات را مستقیم به WES بفرستد

این محوری‌ترین قاعدهٔ کل فرایند است: ریز نمرات اصلی را باید مؤسسهٔ صادرکننده مستقیماً به WES بفرستد؛ شما حق ارسالِ آن را ندارید. کاری که خودتان می‌کنید فقط بارگذاری اسکنِ دانشنامه و ترجمه‌های تأییدشده است. در عمل برای فارغ‌التحصیل ایرانی، کانال ارسال دفتر امور بین‌الملل دانشگاه است؛ فارغ‌التحصیلان آزاد از سازمان مرکزی (doc@intl.iau.ir) اقدام می‌کنند. مدرک موقت پذیرفته نیست — منتظر اصلِ دائم بمانید؛ و هرگز اصل مدارک را پستی نفرستید، چون بازگردانده نمی‌شود.

گام ۶ — روش تحویل را درست انتخاب کنید

سه روش تحویل پذیرفته است: الکترونیکی (اگر دانشگاه شریک دیجیتال WES باشد — سریع‌ترین و مطمئن‌ترین؛ گاه تنها روش پذیرفته)، پاکت مهر و موم‌شده (پلمپ) که بدون شکستن مهر پست می‌شود، و پیک با کد رهگیری. پروفایل WES نشان می‌دهد دانشگاه شریک دیجیتال هست یا نه. روی هر پاکت و هر صفحه، شماره مرجع را بنویسید. (متقاضیان دکترا یک فرم اضافی به نام Degree Conferral هم دارند: بخش اول با شما، بخش دوم با مُهر دانشگاه.)

گام ۷ — وضعیت را رهگیری کنید

وضعیت پرونده از «دریافت مدارک» به In Progress (با تاریخ تخمینی) و سپس Completed می‌رود. اگر On Hold دیدید یعنی مدارک ناقص است؛ In Progress یعنی همه‌چیز رسیده. پروفایل معمولاً ظرف چند روز تا حدود دو هفته به‌روز می‌شود. اگر بعد از دو‑سه هفته تغییری ندیدید، مؤثرترین کار این است که از دانشگاه بخواهید دوباره ارسال کند و یک تیکت پشتیبانی باز کنید؛ تماس تلفنی مکرر معمولاً نتیجهٔ عملی ندارد.

گام ۸ — گزارش ECA را بگیرید و استفاده کنید

پس از ارزیابی، گزارش ECA صادر می‌شود (پنج سال اعتبار) و روی پورتال کانادا به‌طور خودکار و رایگان به IRCC می‌رسد. همین گزارش است که امتیاز تحصیلات شما را در اکسپرس انتری فعال می‌کند.

چقدر طول می‌کشد؟

بازهٔ واقع‌بینانهٔ سرتاسری حدود ۸ تا ۱۶ هفته است و عمدتاً به سرعت ارسالِ دانشگاه بستگی دارد، نه به خودِ WES. تعطیلات دانشگاهی، اختلالات اینترنت ۲۰۲۵–۲۰۲۶ و حجم بالای WES، دلایل رایج تأخیرند. پنجرهٔ ارسال مدارکی که WES به شما می‌دهد حدود ۱۸۰ روز است؛ پس وقتی شروع کردید، حلقه‌های داخل ایران را پشت‌سرهم ببندید. برای آنکه چیزی از قلم نیفتد، چک‌لیست مدارک پیش از خروج را کنار این مراحل بگذارید.

اختلالات ۲۰۲۵–۲۰۲۶ و راهکارهای موقت

در جریان اختلالات اینترنتِ ۲۰۲۵–۲۰۲۶، ارسال الکترونیکی از برخی دانشگاه‌ها با مشکل روبه‌رو شد. راهکارهایی که همکاران گزارش کرده‌اند موقت و موقعیتی‌اند، نه سیاست رسمی: تحویل حضوری اسناد، استفاده از ایمیل داخلیِ ایرانی برای ارسال، یا خارج‌کردن پاکتِ پلمپ و پست‌کردن آن از خارج ایران. اگر دانشگاهِ شما لینک الکترونیکی فعالی با WES ندارد، چهار گزینه روی میز است: کمک به دانشگاه برای ثبت‌نام به‌عنوان شریک دیجیتال، گرفتن پاکت پلمپ و پست‌کردن خودتان، اقدام از مسیر دانشگاه مادرِ دولتی، یا باز کردن تیکت پشتیبانی WES.

نکتهٔ مهم دربارهٔ تأیید دریافت: پروفایل WES طی چند روز تا حدود دو هفته به‌روز می‌شود. اگر On Hold ماند یعنی چیزی ناقص است؛ به‌جای تماس‌های مکرر، از دانشگاه بخواهید همان قلمِ جامانده را دوباره و درست بفرستد. تجربه نشان داده تماس تلفنی مکرر روند را تند نمی‌کند؛ ارسالِ درستِ دانشگاه می‌کند.

پرسش‌های پرتکرار

می‌توانم ریز نمرات را خودم برای WES پست کنم؟ نه. ریز نمرات اصلی باید مستقیم از دانشگاه برسد؛ شما فقط اسکن دانشنامه و ترجمه‌ها را بارگذاری می‌کنید.

از خارج ایران چطور اقدام کنم؟ کار را تقسیم کنید: حساب، پرداخت و سفارش ترجمه را خودتان؛ سجاد/فرم ۱۲، تشکیل پروندهٔ دانشگاه و تحویل به دفتر بین‌الملل را یک نمایندهٔ مورد اعتماد در ایران.

مدرک موقت قبول است؟ خیر؛ تا صدور اصلِ دائم صبر کنید.

کِی شروع کنم؟ هرچه زودتر؛ گزارش پنج سال اعتبار دارد و دیرترین حلقه (ارسال دانشگاه) دست شما نیست.

اگر دانشگاه لینک الکترونیکی با WES نداشت؟ کمکش کنید شریک دیجیتال شود، یا پاکت پلمپ بگیرید و خودتان پست کنید، یا از مسیر دانشگاه مادر اقدام کنید و تیکت پشتیبانی باز کنید.

تصویر یکپارچهٔ مسیر کانادا در راهنمای کانادا.